Utdatert nettleser Det ser ut som du bruker en gammel nettleser. Faktafyk.no krever IE 8 og nyere versjoner av Internet Explorer. Last ned nyere nettleser her

Rundt jorda og tilbake

Inger Johanne Sæterbakk Aschehoug 2020

 

1.

Den beste tida på dagen er dei første, lange sekunda etter at eg har slått opp auga. Før søvnen heilt har forlate kroppen og hjernen har begynt å tenke stressa tankar. Før magen strammar seg i ein knute og smilet bind seg opp i ei stram hengekøye frå øyre til øyre. For akkurat i dei første sekunda av dagen er alt som før.

Før hjernen har vakna, kan eg høyre dei raske stega til pappa, som går fram og tilbake over kjøkkengolvet. Som hentar avisa på trappa, set på kaffien og skrur på radioen. Stemma frå nyheitene blandar seg med lyden av traktaren som gurglar opp vatn og spyttar det ut igjen som kaffi. Lukta smyg seg heilt ned i kjellaren, inn på rommet mitt og ned under dyna, som er varm av søvn.

Så kan eg høyre nokre lettare steg som går frå kjøkkenbenken, til kjøleskapet og tilbake. Den mørke stemma til pappa får selskap av dei lyse tonane i mamma si stemme. Eg høyrer lyden av mamma som heller kaffi i to koppar. Og pappa som tar det heimebakte brødet ut av brødboksen. Han smør matpakkar til mamma, meg og Andreas, pakkar dei inn i knitrande matpapir og skriv bokstavane våre på papiret med raud tusj. Før hjernen har vakna, kan eg høyre stega hans som går mot trappa, dei lette tøffelsmella mot trappetrinna og eit hardt bank på døra mi.

«God morgon, Jonas.»

Eit pust utanifrå bryt inn i den tette sovelufta. Dei korte, stikkande skjeggstubbane til pappa kjem fram i døropninga.

«No må du stå opp.»

Så skrur han på taklampa, og auga mine skrumpar seg.

«Pappa, skru av lyset», klagar eg.

Men då har pappa allereie gått vidare til Andreas sitt rom for å vekke han.

 

Alt er som før når eg gnir dei små slimklumpane med søvn ut av auga. Så blir søvnen gnidd ut av hjernen også, og då kjem eg på det. At ingenting er som før. At pappa ikkje bur her lenger. At han bur hos Mariann. Ho som han er så forelska i, at han heller vil vere der ho er, enn å vere her, i lag med oss. På kjøkkenet over meg er det heilt stille. Mamma søv. Ho er sjukemeld. Nokre dagar står ho ikkje opp. Ho seier det er fordi ho har så mykje å tenke på. Eg ser at ho blir trist av tankane sine. Auga hennar ser ut som to stjerner som har slutta å skine.

Rommet mitt luktar ei blanding av sveitt søvn og noko søtt. Sovepusten til Andreas brummar lågt ved sida av senga mi. Han kom tuslande inn i halvsøvne i natt. Hadde tissa seg ut. Det er tredje gongen sidan pappa flytta. Eg har ikkje sagt noko til mamma. Eg let han låne tørre klede frå skapet mitt. Så drog eg ut madrassen under senga, der kompisane mine bruker å sove når dei overnattar. Det tok lang tid før eg sovna igjen.

«God morgon, Andreas», seier eg. Eg ser rundt meg. Den søte lukta kjem frå den våte pysjamasen som ligg på golvet. «No må du stå opp.»

Eg skrur på globusen som står på nattbordet.

«Å, Jonas, skru av lyset», klagar Andreas.

Men det er for seint.

«Du må dusje. Du luktar tiss.»

Eg ser at hjernen hans har vakna no, for auga blir triste.

«Det var berre eit uhell», seier eg med snill stemme.

Men han er 8 år. Han er altfor stor til å tisse i senga. Oppe på kjøkkenet er det heilt mørkt. Det er ingen lydar frå loftet heller. Eg puttar dei våte sengklea til Andreas inn i vaskemaskinen. Så set eg på kaffitraktaren. Eg finn fram brødet og prøver å skjere det i jamne skiver til matpakkane. Eg skriv ein A med raud tusj på den eine og legg han i sekken til Andreas.

Når kaffien er ferdig, fyller eg i ein kopp og går opp trappa til loftet. Sakte, så eg ikkje søler.

«God morgon, mamma», seier eg forsiktig og skrur på lyset på det kalde foreldresoverommet.

Mamma vrir på seg i senga, som er altfor stor for ein person. Ho smiler med attklistra auge og bustete hår. Ho opnar auga så vidt, før ho lukkar dei att og snur seg over på andre sida.

 

2.

«Fort deg, Andreas!»

Eg står og trippar i gangen, utolmodig i kroppen, med jakka, skoa og sekken på. Andreas somlar med noko inne i stova. Eg har lova mamma at han skal få gå i lag med meg til skolen.

«Andreas! Eg vil ikkje komme for seint!»

Eg prøver å halde dei stressa og irriterte orda inni meg, men dei pressar seg ut mellom dei samanbitne tennene mine. Andreas bryr seg ikkje om klokka, om kva slags dag det er, eller korleis mamma har det. Han bryr seg ikkje om at eg har avtalt å gå i lag med Eivind og Torje. Han bryr seg ikkje om å smile eller hjelpe til, sånn at mamma kan bli litt meir glad.

«Eg finn ikkje sekken min», roper han tilbake.

«Hysj! Du vekker mamma», seier eg med streng kviskrestemme. «Sekken din står her. Eg har pakka han for deg.»

Vi er nesten klare til å gå ut døra då ein lyd får alle rørslene mine til å fryse. Det er lyden av ein trøytt fot i mjuke tøflar som treffer det øvste trinnet i loftstrappa. Så det nest øvste trinnet. Lyden kjem nærmare og nærmare.

«Unnskyld at vi vekte deg», seier eg forsiktig til mamma når ho har komme ned i gangen.

Ho har på seg den raude morgonkåpa. Auga ser framleis ikkje heilt vakne ut.

«Vil du ha meir kaffi?»

Hjartet mitt dunkar nede i magen ein stad, mellom dei to brødskivene eg åt til frukost. Ho kjem mot meg. Eg held pusten.

«Tusen takk, Jonas», seier ho lågt og slår armane rundt heile meg.

Ho held meg inntil kroppen sin mens ho stryk handa fram og tilbake over håret mitt.

«Tusen takk for kva?» spør eg overraska, med munnen pressa inn mot det mjuke stoffet.

Det luktar søvn og tidleg morgon. Det luktar av sjampoen i dei finaste flaskene på badet. Og inst inne i morgonkåpa ein stad ligg ei lukt som ikkje er her lenger. Lukta av pappa. Eg dreg ho djupt inn i kroppen for å spare på ho. Som eit minne om då alt var vanleg. Mamma seier ingenting, ho held meg berre fast. Klokka tikkar inni meg.

«Takk for at du er så grei og hjelper Andreas. Eg er heldig som har så flinke og snille ungar. Det er den beste medisinen mot … alt», seier mamma. Stemma hennar knekk. Ho slepper taket rundt meg og ruskar Andreas i håret.

«I dag må dokker komme heim til middag. Eg har noko eg må snakke med dokker om», seier ho og ser på oss med dei trøytte auga sine. «Det blir forandringar her framover.»

Eg ser fort rundt meg. Bokhylla i stova er full av store hol og liknar på den tannlause munnen til Andreas. Det er fleire merke på veggen etter bilde som ikkje heng der lenger.

«Endå fleire forandringar?»

«Vi snakkar meir om det i ettermiddag. Hugs middag klokka fire», seier mamma og dreg munnvikene opp i eit slags smil. «Fort dokker til skolen no!» Før vi er ute av døra, er smilet vekke.

 

3.

Orda til mamma surrar rundt i hovudet mitt. Mellom lyden av hamrar som slår og jamringa frå den store saga fremst i sløydsalen, prøver eg å høyre ho for meg. Eg prøver å hugse om stemma var lys eller mørk då ho sa ho skulle snakke med oss om noko.

Det er dei mørke tonane som har festa seg i kroppen min. Det er dei mamma bruker mest. Som om ho har gløymt at dei lyse tonane finst. Og inst inne veit eg det. At det alltid kjem ei trist eller dum nyheit etter at mamma har sagt at ho skal snakke med oss om noko.

For nokre veker sidan sat eg på rommet mitt då eit sint rop gjekk som ein rakett inn i magen min. Ropet kom frå kjøkkenet. Og langt inni den sinte og harde lyden høyrde eg stemma til mamma. Litt seinare kom ho ned på rommet mitt. Eg kunne sjå på auga hennar at ho hadde gråte. Det var første gongen ho sa det. At ho og pappa måtte snakke med oss om noko. Stega hennar var tunge i trappa opp til kjøkkenet att. Då visste eg ikkje kva dei skulle snakke med oss om. Det dei sa etterpå, var verre enn alt anna dei kunne ha sagt. Dei sa at pappa ikkje skulle bu i lag med oss meir. At dei skulle slutte å vere kjærastar.

Armen pussar i ein fast rytme over kanten på fjøla eg lagar. Fram og tilbake, fram og tilbake. Etter ei stund går pussinga av seg sjølv. Sånn er det når eg har øvd lenge på ein song på gitaren også. Til slutt sit rørsla og rytmen i kroppen, og musikken berre er der. Likevel øver eg på han, kvar dag. For songen eg speler no, må bli perfekt til haustkonserten i aulaen. Han skal vere ei overrasking til mamma. Det er ein song med lyse tonar og fine ord som mamma bruker å smile av. Ho gjorde iallfall det før, då pappa spelte den songen for ho på gitaren sin. Men no er det eg som må spele songen, eg som må gjere mamma glad.

Inni meg nynnar eg på melodien. Dei lyse tonane pressar vekk nokre av dei mørke, dei som har sete i kroppen sidan eg stod opp. Blikket mitt glir ut av vindauget og gjennom skolegarden, mot det nye bygget der aulaen ligg. Der eg skal stå på scenen og spele songen for mamma. Eg gler meg til å sjå på ho når ho høyrer overraskinga si for første gong.

Treet er mjukt og glatt mot fingertuppane. Eg snur fjøla og begynner å pusse den andre sida. Fjøla er bogeforma. Når eg er ferdig med å pusse ho, skal eg brenne inn gitarstrengar med svipennen. Pappa skal få ho i bursdagsgåve, si heilt eiga gitarfjøl. Sånn at han kan tenke på meg når han skjer opp brødskiver og smør seg matpakke om morgonen.

Sandpapiret rispar borti tommelen min. Dei små sandkorna som stikk ut av papiret og inn i huda mi, minner meg om dei korte skjeggstubbane til pappa. Eg trykker det fort mot kinnet. Det er som ein pappaklem. Før fekk eg klemmar av pappa kvar dag. No kan eg berre klemme på pappa i dei helgene vi er hos han. Og når vi møter han på La Favorita for å ete pizza. Eg saknar klemmane når dei ikkje er der. Eg trur mamma saknar dei også. Eg legg sandpapiret fort mot det andre kinnet. Så riv eg av ein bit og puttar det i lomma.

Det kjem fleire forandringar framover. Orda mamma sa i dag tidleg, stikk mykje hardare enn ein skjeggete klem. Armen min beveger seg fortare, og pussinga får ein ny rytme. Ein rytme som er meir stressa og oppjaga. Om fjøla hadde vore ein ordentleg gitar, hadde det komme mørke, urolege tonar ut av ho no.

«Kan alle i 7b høyre på meg litt?» roper Jorunn og raslar med det store lærarnøkkelknippet, og rytmen blir broten tvert av.

BONUS:

Les meir om forfattaren her

Les meir om boka her

Kva meiner du om utdraget? Legg igjen ei melding under utdraget på denne sida.

Boktips:

Keeperen og havet av Maria Parr

Dumme, dumme hjarte av Linda Klakken

Fly, Thea! Fly! av Bente Bratlund

Hest, hest, tiger, tiger av Mette Eike Neerlin. Omsett av Brit Bildøen

Hjarteklapp av Hilde K. Kvalvaag

Til toppen