Utdatert nettleser Det ser ut som du bruker en gammel nettleser. Faktafyk.no krever IE 8 og nyere versjoner av Internet Explorer. Last ned nyere nettleser her

Vente på vind

Oskar Kroon Samlaget Omsett av: Runa Kvalsund 2021


Venga bur heile sommaren saman med morfar på ei øy. Her køyrer ho båt og blir kjend med Rut. Ein dag må Venge og morfar ta båten til fastlandet, men byggjer det opp til uvêr?

Morfar går om bord i båten med den gamle, rutete reiseveska i den eine handa og meg i den andre. Kapteinen kjem ned frå brua og går fram og tar han i handa. Han lurer på kva som står på. Er morfar sjuk? Han skal vel ikkje forlate øya?

«Ti år», mumlar morfar, og først skjøner eg ikkje at det er svaret på spørsmålet eg prøvde å stille bakpå firhjulingen tidlegare.

«Det er ti år sidan sist», seier han.

«Då er det sanneleg på tide», ler kapteinen.

Stor og tjukk er han, kapteinen, og han har gullbroderi på jakka. Det er meininga at han skal sjå stilig og viktig ut, men kleda er skitne og skrukkete, og slipset har glidd ut til sida, og det stikk svarte, krøllete hår fram frå under kragen. Skjegget er bustete, og lua sit skeivt.

Morfar ser ulykkeleg på den gullpryda tjukkasen. Han seier ikkje noko meir for å forklare seg. Peikar mot horisonten og seier at no kjem uvêret.

«Det er nok best at du skundar deg å kaste loss.»

Men kapteinen held berre fram med å le.

«Uvêr? Du er visst litt sjuk likevel.»

Det er som han brummar då han peikar ut mot vatnet som ligg blankt og stille.

Då går morfar forbi han, og bak meg kan eg framleis høyre latteren til kapteinen.

 

*

Morfar vil sitje inne, men eg blir ståande på dekk. Eg ser på øya som blir mindre og mindre, og på vatnet rundt båten som skummar og kvervlar. Eg ser opp mot fyret, men greier ikkje å få auge på albatrossen. Var det verkeleg den? Såg eg han? Var det ikkje berre fantasi?

Borte på kaia, som vi akkurat har forlate, er det fullt av snikkarbuksekarar som lastar firhjulingar, lastemopedar og traktorar. Sommargjester som skal køyrast til hyttene dei har leigd. Matvarer til butikken. Verktøy til fiskarane og bonden.

Men då ser eg noko svart og flagrande kome springande ut på brygga. Eg ser folk snu seg etter henne då ho spring utover. Eg har aldri sett henne bevege seg så kjapt før. Ho spring, og det ser ikkje ut som ho har tenkt å stoppe. Som om ho skal fortsetje heile vegen ut til kanten av brygga, rive av seg kleda i farten og hoppe uti og svømme etter båten.

Men det gjer ho jo ikkje.

Ho liksom bråstoppar, som ein teikneseriefigur, liksom sklir til idet brygga sluttar, og så står ho der berre og pustar og ser etter oss. Eg løftar armen og vinkar.

Men ho berre står der og stirar då båten byrjar å svinge rundt odden, og ho blir mindre og mindre, og til slutt blir ho borte bak berget, og i staden ser eg steinstranda. Og der ligg snipa. Ho har dratt presenningen over, akkurat slik eg og morfar bruker. Ho har lagt steinar på, så han ikkje skal blåse bort, ser det ut som.

Båten driv bort frå øya. Alt blir mindre. Eg ser berget og fyret, og eg skimtar stranda. Det er alt. Ein kan ikkje sjå trappa og ikkje hustaket. Ingen fuglar. Snart er øya berre eit lite berg borte i horisonten.

Då kjenner eg eit første vindpust. Det kjennest kaldt. Eg grøssar.

Eg ser utover vatnet og legg merke til at det har byrja å kruse seg, det er til og med små bølgjer. Og då eg ser bort mot horisonten, er dei der.

Skyene.

Store, blågrå, somme nesten lilla, skyer som tårnar seg opp som røyk, som sakte veltar opp rett frå horisontlinja. Dei ser heilt blanke ut. Som om dei er nypussa. Som digre blåmerke på himmelen.

Skyene bevegar seg sakte, som i sakte film, men det er likevel tydeleg at dei veks raskt og blir større. Dei lever.

Og kjem nærmare.

Vi køyrer rett mot dei.

 

*

Då eg kjem inn til morfar, ser han plutseleg ganske nøgd ut. Augebryna peikar rett opp, auga lyser når dei stirar ut mot horisonten. Munnen smiler nøgd.

«Kva var det eg sa?!»

Han seier det utan å sjå på meg. Kan jo ikkje ta blikket frå horisonten. Han peikar på fleire fuglar som er i ferd med å søke seg inn mot øya og beskytte seg mot det som skal kome. Han ramsar opp: svartand, lomvi, sjøorre. Spør om eg har sett havhest nokon gong. Eller havsule.

Då berre ristar eg på hovudet.

Morfar hadde ei havsule ein gong, fortel han, som alltid kom tilbake til same staden. Kvart år sette ho seg lengst ute på den brygga der han brukte å ligge med båten. Det var på Bornholm, seier han, og dei vart liksom vener, han og havsula. Han seier at ho såg på han på ein spesiell måte. Ho kjende han liksom att og nesten smilte når han kom ut på brygga. La hovudet på skakke og opna det spisse nebbet litt, som om ho helsa.

«Dei ser for artige ut, dei der havsulene», seier han, og ein ser på auga hans at han er langt borte.

Og då tenkjer eg sjølvsagt på Smørsongaren. Og då håper eg at Rut vil gå dit av og til, til båten. At ho vil gå dit og setje seg og snakke, litt iallfall, med Smørsongaren der ved snipa. Og at ho vil sakne meg ein smule, kanskje. Berre det.

«Så ein dag var ho borte», seier morfar.

Eg skjøner at han framleis meiner fuglen.

Eg skal akkurat til å spørje han om noko då det plutseleg kjem eit brak og båten ristar. Eg må halde fast i morfar for ikkje å falle.

Den rutete reiseveska hans, som han endeleg har tort å sleppe, veltar og sklir over golvet og krasjar med ein liten, svart hund som sit der og pustar og pesar. Hunden bjeffar, eit lite barn ramlar ned frå setet sitt. Døra ut til dekk opnar seg, og alle dei som har blitt verande der ute, strøymer inn.

No piskar plutseleg regnet mot vindauga, eller ventilane, som morfar seier, og bølgjene slår inn. Og dei blir berre større og større. Eg skundar meg bort til hunden og hentar reiseveska. Eg held på å velte kvart gong eg tar eit skritt. Båten krenger raskt fram og tilbake, fram og tilbake.

Saktare og saktare. Djupare og djupare. Det som først var små, uregelrette rykk, har no blitt til ei jamn og hard takt. Eg kjenner hjartet i brystet. At det hamrar. Heilt i utakt med dei lange, djupe rørslene til båten. Og eg må svelgje støtt, er merkeleg tørr i munnen.

Då eg kjem fram til morfar igjen, sit han og ler. Det gløder rundt han. Han ser lykkeleg ut! Eg set meg ved sida av han, og han ser på meg med auge som glitrar, og nikkar nikkar nikkar.

Eg ser ut og bort mot øya. Det ser ut som eit lysande fjell mot horisonten. Der skin sola framleis. Men det mørke, grå veltar fram over vatnet, og snart er også øya omslutta av mørker.

Alt blir heilt grått utanfor vindauget. Nesten svart. Ein ser ikkje eingong vatnet. Eller snarare: Ein ser berre vatn. Regn regn regn. Det stig opp, høgt over vindauga. Bølgjene skyl over dekk.

No er det nokon som roper i høgtalarane. Det er kapteinen. Han seier at dette her var det ingen som hadde venta. Han gjer ein liten pause og legg til: «Eller … bortsett frå éin.» Så seier han at ingen må opne dørene. At det ikkje er nokon fare. Han har vore med på verre. Men ingen må under nokon omstende gå ut eller opne døra. Om alle held seg inne og sit på plassen sin og kanskje held seg fast ein smule, så skal han sørgje for at vi kjem trygt i land.

Men han høyrest litt nervøs ut likevel, i stemma.

Då ler morfar høgt.

«No ler han ikkje lenger der oppe ved roret», seier han høgt.

Eg merkar at folk ser på oss. Urolege. Og eg skal bli sjømann. Kan ikkje vere redd.

Eg skal vere som morfar. Ein som synest dette er livet. Korleis blir ein sånn? Eg gjer alt eg kan for å ikkje vere redd, men får nesten ikkje puste.

Kikkar forsiktig, så morfar ikkje skal sjå det, opp på veggen over oss, på tavla der det står kva ein skal gjere i ein nødssituasjon. Eg prøver å finne ut kor livbåten er, korleis han fungerer og redningsvestane. Kjenner forsiktig med handa under trebenken. Det er noko der. Noko hardt og i stoff.

Men korleis fungerer ein sånn redningsvest. Kor lenge klarer ein seg i dette vatnet. Og kva skjer om eg druknar. Og morfar. I findressen. Shit.

Kva skjer med mamma? Om vi døyr.

 

*

Båten held fram med å krenge. Det slår og slår, dunkar og buldrar når vatnet fossar over relinga og skyl dekket glinsande og reint.

På benken på andre sida er det nokon som spring krokbøygd mot toaletta. Held seg fast i alt hen kan finne på vegen. Ein annan sprett plutseleg opp og kastar opp i ei søppelbøtte, og lukta spreier seg i båten. Folk sukkar og stønnar. Og barnet som ramla ned i stad, sit på fanget til far sin og berre skrik. Elles er det stille. Ingen seier noko. Berre faren kviskrar roande til barnet, endå han sjølv ser livredd ut.

Så eit smell. Og ei ny melding oppe frå brua.

«Det er kapteinen igjen. Det er oppstått eit problem med eit av rora våre, men det er ingen fare. Personalet på skuta er erfarne og har takla verre situasjonar enn dette. Likevel må vi av tryggleiksomsyn køyre med lågare fart. Bli sitjande og hald dykk fast om de treng, så skal vi sørgje for at de kjem i land.»

Eg prøver å svelgje, men det går ikkje. Morfar ser på meg.

«Ta det med ro, kaptein. Dette er vel ingenting. Ein har vore med på verre. Og verre skal ein vere med på. Det er ikkje briggen Bluebird, akkurat.»

Han ler.

«Men kva er det som skjer? Vi søkk jo snart.»

Eg kviskrar, men morfar held berre fram med å tindre som eit lite barn på julaftan.

«Dette er berre byrjinga», seier han. «Utladinga. No kjem ho.»

Og då kjem det første torebraket.

«Men eg trur kanskje dei kan ha bruk for litt hjelp der oppe på brua. Blir du med, kaptein? No tar vi denne skuta i land, kva?»

Briggen Bluebird. Som var dømd til å bli vrak.

 

*

Berre for mannskapet.

Morfar klyv rett over kjettingen og fortset opp trappa. Snur seg mot meg. Eg blir ståande att og held krampaktig i gelenderet. Byrjar å bli litt dårleg, men prøver å ikkje tenkje på det. Kikkar heile tida etter stader det går an å kaste opp. Toaletta er låste, og det er fleire i kø. Kvite, tomme ansikt på rekke og rad. Det dryp allereie av andre sitt spy frå søppelbøttene. Det luktar olje og mageinnhald.

Morfar roper oppe ifrå den bratte trappa:

«Kom igjen no, då. Kryp under. Sånne latterlege skilt er ikkje for sjømenn. Men hald deg fast.»

Han slenger opp døra, og der er det endå eit skilt.

Tilgang forbode for uvedkomande.

«Uvedkomande», fnyser han, og eg skundar meg opp etter han.

Vi høyrer ein låg, jamn dur der oppe ifrå. Ei tjukk, mjuk matte på golvet. Store innramma sjøkart på veggene og vindauge på alle sider. Berre grått utanfor. Det går ikkje an å sjå ein meter.

Idet morfar dundrar inn, vender kapteinen seg raskt om, utan å sleppe rattet.

«Du», seier han berre. «Ja vel, kom inn. Men du burde ikkje vere her.»

Morfar berre smiler og ser på han.

«Ikkje?»

«Ja ja. Kom inn. Lukk døra.»

Kapteinen gir meg eit raskt, ublidt blikk.

Han er kvit i ansiktet. Men han må halde auga på skjermen framfor seg. Hendene på rattet.

«Berre du som er her?»

Kapteinen gjer ei lita rørsle med hovudet. Nikkar til sida. Då ser vi at det ligg ein fyr i ein sofa borte ved døra, i same slags blå dress som kapteinen, berre med mindre gull. Han ligg der og kastar opp i ei søppelbøtte.

Kapteinen sukkar.

«Fader, eg veit ikkje kva eg skal gjere. Det kom så plutseleg. Ingen var førebudde. Ingenting på radioen. Ingen meldingar frå land. Kva er dette for noko?»

«Berre litt vêr», svarer morfar.

«Litt? Eg har aldri sett noko liknande. Det er jo orkan, for svingande!»

«Knapt storm. Stiv kuling, berre. Men aukande», svarer morfar heilt roleg.

Og akkurat då brakar det på nytt, men denne gongen er det ikkje frå båten. Rett etter braket lyser heile verda opp av eit kjapt, gult skin.

Kapteinen knepper opp ein knapp til på skjorta. Det renn sveitte nedover dei runde kinna hans. Eller om det er tårer.

 

*

Og plutseleg er det morfar som står og styrer. Det lyser rundt han då han vinkar til meg at eg skal kome. Kapteinen har sleppt alt og sett seg på kanten av sofaen der styrmannen hans ligg og jamrar.

No er det eg og morfar i skuggeluene våre som styrer skuta. Morfar viser meg ulike spakar og knappar og skjermen som blinkar framfor rattet. Sjølv om han seier at den ikkje skal vere nødvendig, desse vatna kan vi jo. Og så blunkar han slik som han bruker.

«Ja visst, kaptein!»

Det kjennest litt betre her oppe. Når ein kan sjå ut. Hjartet hamrar framleis i brystet, men det er litt tryggare når morfar styrer og bestemmer.

Plutseleg aukar morfar farten og svingar opp mot dei enorme bølgjene.

«Kva gjer du? Hald kursen», kjem det borte frå sofaen.

«Så så», seier morfar berre. «Vi veit kor vi skal.Men vi vil jo ikkje risikere noko. Vi får køyre litt fram og tilbake i bølgjene.»

Kapteinen ser oppgitt ut, men ser likevel ut til å stole på morfar, for han gjer ikkje noko teikn til å reise seg opp. Han berre sit der og heng. Den digre magen hans hevar seg opp og ned.

Og no kjenner ein faktisk at det roar seg. Båten rullar mindre sidelengs då morfar byter kurs. I staden køyrer vi som i lange oppoverbakkar og bratte nedoverbakkar. Og farten aukar. Det brakar på nytt, og så lyset.

«Det er rett over oss no», seier morfar roleg.

Kapteinen gispar borte i sofaen.

Eg føler meg rar. Er litt dårleg, men har verkeleg ikkje lyst til å kaste opp. Morfar kjem til å bli så skuffa. Eg set meg borte ved føtene hans, lener meg mot veggen under vindauga, ser for meg horisonten, slik pappa har lært meg. Det kjennest fuktig her. Kaldt og klissete.

Eg lukkar auga, og då er han der, pappa …

BONUS:

Les meir om forfattaren her

Boktips:

Annenhver uke av Heidi Linde (bokmål)

Svarttrasta syng om natta av Tone E. Solheim

1000 dagar av Inger Johanne Sæterbakk

Keeperen og havet av Maria Parr

Til toppen